Biotechnologie: als het dichtbij komt, komt het erop aan

Biotechnologie… wat vinden Nederlanders daarvan? Bureau InSites Consulting vroeg het aan een panel van 150 Nederlanders. Het antwoord is even verbazingwekkend als voor de hand liggend: ‘Niets’.

De vraag wat ‘we’ eigenlijk van Biotechnologie vinden, komt niet uit de lucht vallen. Biotechnologie ontwikkelt zich razendsnel. Dat soort snelle ontwikkelingen zijn voor wet- en regelgevers maar nauwelijks bij te houden. Maar zomaar alles toestaan wat mogelijk is… dat is ook niet verstandig. In het verleden werd kernenergie aanvankelijk omarmd door de overheid, totdat er zoveel maatschappelijke weerstand tegen ontstond, dat Nederland het na twee kernenergiecentrales voor gezien hield.

Bij biotechnologie besloot de overheid eerst maar eens aan burgers te vragen wat die ervan vonden, voordat er weer iets omarmd zou worden. Dat gebeurde afgelopen zomer; 150 burgers namen deel aan een online panel van onderzoeksbureau InSites Consulting, dat het onderzoek uitvoerde in opdracht van (toen nog) het Ministerie van Infrastructuur en Milieu. Het panel kreeg in een periode van een maand tientallen vragen en dilemma’s voorgelegd.

Glijdende schaal

Globale conclusie van het onderzoek: Nederland vindt eigenlijk helemaal niets van ‘de biotechnologie’. Tenminste… niet als je alle biotechnologie op één hoop veegt. “Biotechnologie is gewoon een te vaag begrip”, legt Sander van Oort van InSites Consulting uit. “Niet alleen kunnen mensen zich daar maar moeilijk een beeld van vormen, ook lopen verschillende beelden dwars door elkaar.” In het algemeen geldt voor biotechnologie, dat hoe dichter het bij ons komt, hoe sterker de meningen worden die mensen erover verkondigen.

Paneldiscussiebiotech
150 burgers namen deel aan een online panel van onderzoeksbureau InSites Consulting, dat het onderzoek uitvoerde in opdracht van (toen nog) het Ministerie van Infrastructuur en Milieu. Het panel kreeg in een periode van een maand tientallen vragen en dilemma’s voorgelegd.
Rijksoverheid

Ook maakte het panel een scherp onderscheid tussen biotechnologie die problemen oplost en biotechnologie waar vooral veel geld mee verdiend kan worden. Daar waar het panel over ‘de biotechnologie’ noch een uitgesproken mening had, noch een vastomlijnd beeld van wat het inhield, daar werden de meningen uitgesprokener als de voorgelegde cases specifieker werden.

Ver van ons af staan toepassingen waar we zelf niets van merken, of genetische manipulaties met organismen ‘waar we niets mee hebben’. Bacteriën genetisch modificeren? Het panel vond het prima. Zo vond een van de deelnemers: “Ik heb niks met micro-organismen en als er dan iets mis gaat vind ik het niet erg.” Maar hoe dichterbij het komt, hoe groter de voorzichtigheid. Dat effect is ook groter als het gaat om iets dat in ons voedsel terecht kan komen. Vindt 95% van de deelnemers genetisch gemodificeerde bacteriofagen om antibioticaresistente bacteriën te bestrijden nog prima, als het gaat om het verbouwen van aangepaste aubergines waardoor er minder bestrijdingsmiddelen nodig zijn, dan slinkt dat aandeel tot 55%.

Overheid als waakhond

Het klonen van huisdieren – wat najaar 2017 nog in het nieuws kwam – zag het panel als nutteloos. Weinig compassie dus voor baasjes die graag na het overlijden van hun geliefde hond met een nieuwe kopie verder willen: slechts 9% van het ondervraagde panel was voorstander.

Joepscreenshotbnn2
Omroep BNN liet deze 12-jarige buldog Joep voor vijftigduizend euro op bestelling maken in Zuid-Korea, in de kloonkliniek van de stamcelarts Woo Suk Hwang.
Screenshot BNN

Maar het dichtst bij ons staat natuurlijk de mens zelf. Hier lopen verschillende waarden door elkaar, ontdekte InSites Consulting. Sommige deelnemers aan het onderzoek vrezen een soort splitsing in de samenleving, met mensen die gemodificeerd zijn en mensen die dat niet wilden of de middelen daartoe niet hadden. Het idee dat genetische manipulatie zou kunnen leiden tot een soort supermens, was een veelgenoemd bezwaar. De principiële bezwaren werden ook sterker: “We zijn geen goden dus moeten niet sleutelen aan menselijke embryo’s.” Mensen die in hun directe omgeving iemand kenden die een erfelijke aandoening had, waren positiever. Na alle voors en tegens in een online discussieplatform te hebben uitgewisseld, werd de stelling voorgelegd: “Het corrigeren van een ziek embryo-gen om een erfelijke hartaandoening uit te schakelen is…”. Van de 150 Nederlanders was 59% positief.

De belangrijkste zorgen van het panel waren veiligheid; wat als biotechnologie in verkeerde handen terecht komt of verkeerd uitpakt – “Je weet nu eenmaal niet wat genetische modificatie doet op de lange duur. Ook al zeggen sommige geleerde mensen dat het veilig is.” – en het intrinsieke doel. Als het doel nobel is, dan is het enthousiasme groter: “Ik zou dit zeker toestaan, mits het een goed en nuttig doel dient. Zoals voorkomen van honger in de wereld of minder schade aan het milieu. Hierbij is het wel belangrijk dat de grenzen worden bewaakt, zodat het niet uit de hand loopt of voor nutteloze doeleinden gebruikt gaat worden.”

Genetherapy
Ondanks morele bezwaren tegen biotechnologisch ingrijpen in de mens, was een meerderheid van het ondervraagde panel het er wel over eens dat biotechnologie toegepast mag worden om ernstige erfelijke aandoeningen te verhelpen.

Het panel ziet voor de overheid twee taken weggelegd: ten eerste moet ze zorgen voor een wet- en regelgeving waarbij de kansen die biotechnologie biedt, ook benut kunnen worden, maar dan wel zo dat het veilig is en biotechnologie niet misbruikt kan worden. Ten tweede mag de overheid wel wat meer doen aan informatie over biotechnologie. “Het zijn meestal links die ik op Facebook tegen kom. Een artikel soms op bekende nieuwssites van kranten en magazines (…) en het zijn nooit de pleitbezorgers van biotechnologie die je hoort maar de tegenstanders. Ik heb het gevoel dat de berichtgeving rondom biotechnologie nogal gepolitiseerd is.”

Benieuwd naar de rest van de uitkomsten? Lees de meest pregnante uitkomsten in de samenvatting:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, alle rechten voorbehouden
Meepraten over biotechnologie?
#biotechnologie